1. Khuất Xá trong những nếp nhà trình tường và nhịp sống chậm
Trong mắt du khách, nếu Mẫu Sơn là điểm đến lý tưởng để “săn băng, ngắm tuyết” ở độ cao trên 1000m, quyến rũ bởi vẻ đẹp phóng khoáng, yên bình trên những triền cao thì Khuất Xá lại là trạm dừng chân cho những tâm hồn tìm kiếm sự tĩnh tại ẩn trong sự hòa quyện với bản sắc độc đáo của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.
Bước vào bản làng ở Khuất Xá, người ta dễ dàng bị mê hoặc bởi vẻ đẹp yên bình của những ngôi nhà trình tường. Những bức tường đất dày, được nện chặt tay, mang sắc vàng ấm áp giữa màu xanh của núi rừng. Mái ngói âm dương phủ lớp rêu phong tạo nên sự hài hoà trong tổng thể kiến trúc nhà trình tường.
2. Kỹ thuật “luyện đất” xây nhà – “Di sản” từ đôi bàn tay và lòng kiên nhẫn
Tại Khuất Xá, sự tồn tại của nhà trình tường là một minh chứng cho trí tuệ dân gian bám rễ qua nhiều thế kỷ. Chủ nhân của những nếp nhà này, từ người Tày, Nùng cho đến người Dao, đã cùng nhau tạo nên một lối kiến trúc giao thoa văn hóa đặc sắc.
Quy trình tạo nên một ngôi nhà trình tường cũng rất kỳ công. Người dân phải lựa chọn những loại đất có độ kết dính cao, được lọc bỏ rễ cây và sỏi đá, sau đó đổ nước cho vừa và dùng sức trâu kết hợp với sức người nhào nặn đất thật nhuyễn, đổ vào khuôn có bề rộng 40 – 80cm rồi dùng chày gỗ nện thật chặt tay trong những khuôn gỗ vững chãi cho đến khi tường cứng như đá núi. Những nhịp chày vang lên giữa thung lũng như âm vang của truyền thống và niềm tin của người dân bản địa. Với cách xây dựng này, nhà của người dân không chỉ kiên cố qua thời gian mà sẽ ấm áp vào mùa đông và mát mẻ vào mùa hè.
Mỗi bức tường như một “tầng giá trị” lịch sử gắn với đời sống của cộng đồng. Nó là minh chứng cho việc con người biết tận dụng những tinh tuý từ tự nhiên để dựng xây tổ ấm.
3. Câu chuyện đời, chuyện người bên bếp lửa và triết lý nhân sinh dưới mái ngói âm dương
Nhà thường được xây dựng với 2 tầng. Tuy nhiên, người dân chỉ ở tầng dưới, tầng trên để thóc lúa, ngô khoai… Nói về vẻ đẹp của những nếp nhà trình tường ở Khuất Xá, sẽ thật thiếu sót nếu không nhắc tới không gian bên trong – nơi những chuyện kể truyền đời được nuôi dưỡng qua làn khói bếp.
Trong mỗi nếp nhà, bàn thờ luôn đặt ở vị trí trang trọng nhất, nơi người dân gửi gắm ước vọng về mùa màng thuận hòa, bản làng yên ổn. Việc xây nhà bằng đất nện cũng là cách người vùng cao tự răn mình về sự khiêm nhường, sống hướng thiện giữa chốn non thiêng.
4. Khuất Xá và tiềm năng khai thác du lịch văn hóa cộng đồng
Nằm ở địa thế vùng thấp dưới chân núi cao Mẫu Sơn, Khuất Xá sở hữu một không gian sống nguyên sơ của những nếp nhà trình tường. Đây chính là một trong những “đòn bẩy” để phát triển du lịch trong tương lai.
Vẻ đẹp của những nếp nhà ở Khuất Xá không nằm ở sự thêu dệt, mà ở cảm giác an lành khi con người biết trân trọng những giá trị bản sắc. Để khai thác tiềm năng này cần giữ gìn những nét đặc trưng, độc đáo của những ngôi nhà trình tường cùng nếp sống giàu truyền thống nơi bản làng. Đó chính là lời gọi chân thực nhất, lôi cuốn nhất đối với du khách yêu thích trải nghiệm, khám phá văn hoá.
Bên cạnh đó, cần biến những nếp nhà thành những điểm lưu trú, nơi du khách có thể thực sự “lắng nghe và thấu hiểu” một phần văn hóa xứ Lạng thay vì chỉ đứng ngoài ngắm nhìn.
Chuyện kể từ những nếp nhà trình tường ở Khuất Xá chưa bao giờ kết thúc. Nó vẫn tiếp nối trong tiếng chày nện đất, trong mùi khói bếp buổi hoàng hôn và tâm thức của mỗi người dân nơi đây.
Hãy thử một lần đến Khuất Xá, ngắm nhìn một ngôi nhà trình tường, chạm tay vào đó để nghe âm vang của truyền thống và tìm thấy sự bình yên trong chính tâm hồn mình.
