Tại xã Khuất Xá, tỉnh Lạng Sơn, có một ngôi đình cổ nằm lặng lẽ trên một quả đồi thoải nhưng hiên ngang qua bao mùa mưa nắng. Đó là đình Pò Khưa – nơi không chỉ cất giữ những giá trị tín ngưỡng độc đáo của cộng đồng người Tày, người Nùng, mà còn là “chứng nhân đỏ” cho một thời hoa lửa hào hùng. Nếu Mẫu Sơn quyến rũ bằng lớp sương mờ của đỉnh cao, thì Pò Khưa lại giữ chân người lữ khách bằng một vẻ đẹp khác: vẻ đẹp của ký ức lịch sử và niềm tự hào dân tộc bất diệt.
Đây chính là một điểm đến mang tính biểu tượng, nơi du khách không chỉ được chiêm bái, mà còn lắng nghe những âm vang từ quá khứ, thấu hiểu chiều sâu của một vùng đất giàu truyền thống cách mạng.
1. Đình Pò Khưa nơi vùng đất cổ kính và yên bình
Nhắc đến Khuất Xá, người ta thường nhớ về miền đất nơi dòng sông Kỳ Cùng uốn lượn chở nặng phù sa và những bản làng yên ả nép mình dưới bóng núi đồi. Trong bức tranh thanh bình ấy, đình Pò Khưa hiện lên như một điểm chạm giữa quá khứ và hiện tại.
Tìm về đình Pò Khưa mang đến cho du khách sự tĩnh tại và tôn nghiêm. Bước chân như chậm lại khi nhìn thấy bóng mái đình ẩn hiện sau những gốc cây xanh. Ở đây, cảnh sắc thiên nhiên không quá kỳ vĩ nhưng lại mang một vẻ đẹp bình yên, khiến người ta tự nhiên muốn gác lại những ồn ào của phố thị để đắm chìm trong những giá trị xưa cũ.
2. Lưu giữ dấu ấn của niềm tin và bản sắc văn hóa bản địa
Tại mảnh đất Khuất Xá này, đình Pò Khưa từ lâu đã là một không gian tâm linh đặc biệt, là “trái tim” trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng cư dân địa phương. Truyền thuyết kể rằng ngôi đình thờ vị một vị Thánh mà lúc sinh thời vị thánh này là một viên tướng của vua Đinh Tiên Hoàng. Trong khi cai quản xứ này, vị tướng đã dùng cái tâm và cái tài của mình để cai quản vùng đất, bảo vệ bình yên cho nhân dân. Sau ngày ông hy sinh trong lúc diệt giặc, để tưởng nhớ công ơn, nhân dân trong vùng đã cùng nhau xây dựng đình để thờ phụng.
Ngôi đình hiện tại đã được xây dựng lại mới với kiến trúc hình chữ Nhất, năm gian cùng các cột đỡ bằng bê tông. Mái đổ trần bê tông dán ngói vảy rồng, đỉnh mái là lưỡng long chầu thái cực, bốn góc mái là họa tiết bằng xi măng đắp nổi. Ngai thờ và Bài vị của đức Thánh được đặt trong không gian thờ tự của đình.
Mỗi dịp lễ hội, đình lại trở thành trung tâm, sợi dây kết nối giữa người dân với các bậc thần linh. Đây là dịp để tưởng nhớ đến công lao của đức Thánh và cầu mong những điều may mắn trong cuộc sống, trong lao động sản xuất. của … Những làn điệu Sli, lượn ngân vang, múa sư tử rộn ràng trong không gian lễ hội là điểm nhấn thu hút du khách gần xa.
Sự tồn tại của đình qua hàng thế kỷ là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của văn hóa nội sinh. Người Tày, người Nùng nơi đây đã gửi gắm vào đình Pò Khưa không chỉ là lời cầu nguyện, mà còn là ý thức về cội nguồn, về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Chính tầng giá trị tâm linh này đã tạo nên một nền móng vững chắc, để khi vận nước lâm nguy, niềm tin ấy lại chuyển hóa thành sức mạnh kiên cường như trong cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc.
3. Địa chỉ đỏ hào hùng: Khi mái đình trở thành pháo đài kháng chiến
Nếu chỉ nhìn đình Pò Khưa qua vẻ đẹp kiến trúc và tín ngưỡng, chúng ta mới chỉ chạm tới một nửa giá trị sức sống của di tích. Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian khổ, Khuất Xá là vùng căn cứ địa quan trọng và đình Pò Khưa chính là “địa chỉ đỏ” của một thời máu lửa hào hùng.
Ngày 25/02/1947, chính tại ngôi đình này đã chứng kiến khoảnh khắc thiêng liêng khi khu du kích Chi Lăng được thành lập. Trong ký ức của những bậc cao niên, ngôi đình từng là nơi hội họp bí mật của cán bộ cách mạng, là điểm dừng chân của những đoàn quân lên đường ra mặt trận. Dưới mái đình rêu phong này, biết bao lời thề hy sinh vì độc lập tự do đã được cất lên. Những người con của Khuất Xá, với lòng yêu nước nồng nàn, đã biến niềm tin tâm linh thành ý chí thép, quyết tâm bảo vệ từng tấc đất quê hương.
Đình Pò Khưa cũng là chứng nhân cho tinh thần đoàn kết quân dân. Tấm lòng của bà con bản làng được chia sẻ ngay tại sân đình đã tiếp thêm sức mạnh cho các chiến sĩ. Việc thờ phụng tại đình lúc bấy giờ không chỉ là cúng tế thần linh, mà còn để khích lệ tinh thần yêu nước, thắt chặt tình đoàn kết giữa các dân tộc anh em.
Sự hòa quyện giữa yếu tố “linh” (tâm linh) và “hùng” (anh hùng) đã tạo cho đình Pò Khưa một cốt cách riêng biệt. Bước chân vào không gian đình, ta như nghe thấy âm vang của một miền ký ức thiêng liêng vọng về.
4. Triết lý nhân sinh từ những hiện vật cổ và câu chuyện truyền đời
Nói về đình Pò Khưa, sẽ thật thiếu sót nếu không nhắc đến những câu chuyện truyền đời của người dân Khuất Xá. Thông qua ngôi đình ấy, người dân gửi gắm sự biết ơn thần linh cho mùa màng bội thu và cũng biết ơn những người anh hùng đã ngã xuống cho hòa bình.
Những hiện vật còn sót lại, tấm bia đá hay những câu đối cổ tại đình như những “mảnh ghép ký ức” kết nối quá khứ với hiện tại. Chúng khiến người lữ khách khi ghé thăm không khỏi bồi hồi, để rồi nhận ra rằng: lịch sử không nằm trong sách vở khô khan, mà đang sống động trong từng hơi thở của mái đình này.
5. Khơi dậy tiềm năng du lịch lịch sử – tâm linh tại Khuất Xá
Trong bối cảnh hiện đại, đình Pò Khưa không chỉ là di tích lịch sử văn hoá, mà còn là một “tài nguyên mềm” vô giá, góp phần phát triển du lịch bền vững. Nếu Mẫu Sơn là đòn bẩy cho du lịch nghỉ dưỡng và trải nghiệm, thì những điểm đến như đình Pò Khưa sẽ là điểm nhấn cho loại hình du lịch tâm linh kết hợp du lịch về nguồn, du lịch giáo dục truyền thống.
Vẻ đẹp của đình Pò Khưa không nằm ở sự nguy nga, tráng lệ, mà ở cảm giác an lành và tự hào khi ta được chạm tay vào lịch sử. Việc phát triển du lịch nơi đây cần sự tinh tế để không làm mất đi vẻ tĩnh mịch vốn có.
Trong tương lai, việc kết nối tour du lịch từ đỉnh Mẫu Sơn huyền ảo xuống vùng lòng chảo Khuất Xá, ghé thăm đình Pò Khưa sẽ tạo nên một hành trình trọn vẹn: từ cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên đến thấu cảm chiều sâu lịch sử – văn hóa. Đó sẽ là hành trình bóc tách từng độc bản mang “hơi thở” của xứ Lạng, để thấy một Lạng Sơn không chỉ đẹp để ngắm, mà còn đáng để trân trọng và tự hào.
Hãy một lần đến với Khuất Xá, để thấy trái tim mình đập cùng nhịp với văn hoá tâm linh đồng bào dân tộc và một phần lịch sử oai hùng nơi biên cương Tổ quốc.
