Dưới lớp sương mờ quanh năm của Mẫu Sơn không chỉ là cảnh sắc núi rừng hùng vĩ, mà còn ẩn giấu một thế giới tâm linh huyền bí – nơi những di tích cổ, huyền tích người Dao và tín ngưỡng bản địa hòa quyện tạo nên bản sắc độc đáo cho vùng cao xứ Lạng. Đây chính là tiềm năng đặc biệt để phát triển loại hình du lịch văn hóa – tâm linh đầy cuốn hút trong tương lai.
Nhắc đến Lạng Sơn, người ta thường nghĩ ngay đến miền sơn cước Đông Bắc, nơi núi rừng hùng vĩ giao hòa cùng những lớp văn hóa cộng đồng giàu bản sắc. Trong bức tranh ấy, Mẫu Sơn hiện lên với mây phủ quanh năm, sương tràn đỉnh núi – một vẻ đẹp vừa phóng khoáng vừa yên bình, khi bước chân không chỉ chạm vào đất đá mà còn lắng nghe được âm vang của truyền thống, tín ngưỡng và niềm tin bản địa.
Nhưng Mẫu Sơn không chỉ có vậy, mà bên cạnh vẻ đẹp của trời mây và khí lạnh, Mẫu Sơn còn cất giữ một “vẻ đẹp” khác – vẻ đẹp tâm linh. Đó là những dấu tích di sản tín ngưỡng trên núi cao, những nền móng đá rêu phong của một linh địa cổ, những câu chuyện dân gian truyền đờ và cả niềm tin của cộng đồng các dân tộc bản địa. Chính “lớp sương” nhuốm màu kỳ bí ấy, cùng với “lớp sương” bốn mùa bao phủ đã khiến Mẫu Sơn không chỉ đẹp để ngắm, mà còn đáng để lắng nghe và thấu hiểu.
1. Mẫu Sơn trong “lớp sương” đẹp huyền ảo, mơ màng bao phủ cảnh sắc
Trong mắt du khách, Mẫu Sơn là điểm đến du lịch lý tưởng mỗi khi đông về. Ở độ cao trên 1000m so với mực nước biển, nơi đây thường xảy ra hiện tượng băng giá phủ trắng cành cây, mặt đường, tạo nên một khung cảnh hiếm gặp ở miền Bắc. Có thời điểm, đỉnh Mẫu Sơn ghi nhận băng dày, thu hút đông đảo người dân và du khách tìm tới trải nghiệm “săn băng, ngắm tuyết” ngay tại Lạng Sơn.
Ngoài ra, Mẫu Sơn còn có nhiều tuyến trekking hùng vĩ, ấn tượng nhưng cũng đầy thử thách, là nơi trải nghiệm thích hợp cho những ai yêu cảm giác mạnh và thích chinh phục các đỉnh núi như Phia Bò, Phia Mè,…
Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở mùa băng giá, Mẫu Sơn mới chỉ được nhìn qua “lớp sương” đầu tiên: lớp sương của khí hậu và cảnh sắc. Bản thân dãy Mẫu Sơn là một không gian núi cao rộng lớn, địa hình đa dạng với nhiều đỉnh núi và hệ sinh thái đặc thù; nơi đây vừa có những ngày mây trôi lững lờ ngang triền núi, vừa có những khoảnh khắc trời quang mở ra tầm nhìn sâu thẳm về phía bồn địa Na Dương – Lộc Bình.
Và cũng từ chính cảm giác “đi lên cao” – đi vào mây, đi vào gió – Mẫu Sơn tạo ra một nền cảm xúc rất riêng: tĩnh tại, trang nghiêm, khiến người ta tự nhiên bước chậm hơn và nói khẽ hơn. Đó là tiền đề để du khách chạm tới “lớp sương” thứ hai, sâu hơn, bền hơn: lớp sương của vẻ đẹp tâm linh tín ngưỡng kỳ bí, linh thiêng.
2. Bí ẩn Khu linh địa cổ trên đỉnh cao Mẫu Sơn
Tại khu vực phía Đông Nam dãy núi Mẫu Sơn, tồn tại một không gian tâm linh đặc biệt được biết đến với tên gọi Khu linh địa cổ Mẫu Sơn – một di tích lịch sử nằm ở độ cao khoảng 1.190m, thuộc địa phận thôn Lặp Pịa, xã Mẫu Sơn và đã được xếp hạng di tích cấp Quốc gia vào năm 2013. Theo các tài liệu báo chí và ghi nhận chuyên môn, khu linh địa cổ Mẫu Sơn có niên đại từ thế kỷ X đến đầu thế kỷ XX. Chủ nhân của khu Linh địa cổ Mẫu Sơn thời kỳ đầu là người Tày cổ, sau này có sự chung tay tu sửa và điểm tô sắc màu văn hóa của người Nùng và người Dao cùng cư trú ở khu vực Mẫu Sơn.
Tại Khu linh địa này, công trình cổ còn tương đối nguyên vẹn là hai hầm mộ đá chôn cất thủ lĩnh người Tày, với cấu trúc có vòm che, được xếp bằng những phiến đá nhỏ bao bọc xung quanh, táng theo kiểu trong quan ngoài quách lợi dụng hai tảng đá lớn kê hai bên và ở trên đậy bằng một phiến đá lớn.
Phía trước hầm mộ có móng đá, chân cột và tường đá là dấu tích nền của ngôi đền cổ, gồm tòa tiền tế phía trước và chính điện phía sau. Theo những người già trong cộng đồng kể lại, xưa kia người dân vùng Mẫu Sơn đã lập nên một ngôi đền cổ thờ vị thần trấn núi Mẫu Sơn có tên gọi là “Đức Tôn Thần Công Tịnh Quang Mậu, Hùng Trấn Đại Vương, Thượng Đẳng Phúc Thần”, hằng năm hành hương tế lễ thần linh cầu mong những điều tốt đẹp nhất trong đời sống của mình.
Trải qua năm tháng dài sương gió, đến nay tuy thời gian đã in dấu ấn lên những di tích còn sót lại, nhưng chúng vẫn là minh chứng cho việc Khu linh địa cổ Mẫu Sơn là chốn phong thủy “đắc địa”, linh khí hội tụ, nơi người Tày, Nùng, Dao cổ gửi gắm ước vọng bình an, mùa màng thuận hòa, bản làng yên ổn.
Để đến Khu linh địa cổ, du khách phải vượt qua một khu rừng nguyên sinh với hàng trăm loại cây cỏ, hoa lá đủ các loại màu sắc. Chính vì vậy, khi bước tới không gian linh địa, ai cũng sẽ có cảm giác như mình vừa “xuyên không”, đi qua một cánh cửa giữa hai bờ thời gian: để lại phía sau là mây gió hiện tại, bước tới phía trước là Khu linh địa cổ – ký ức tín ngưỡng đã bám rễ trên đá núi qua nhiều thế kỷ.
Ở chiều sâu hơn, việc phát hiện và nghiên cứu Khu linh địa cổ đã bổ sung cho Mẫu Sơn một “tầng giá trị” mới – không chỉ là danh thắng, mà còn là điểm nhấn lịch sử – tâm linh gắn với bề dày cư trú và giao thoa văn hóa của cư dân địa phương.
3. Núi Phặt Chỉ (Phật Chỉ) và huyền tích “đàn ngựa trời” của người Dao ở Mẫu Sơn
Nói về vẻ đẹp tâm linh của Mẫu Sơn, sẽ thật thiếu sót nếu không nhắc tới cư dân nơi đây – đặc biệt là cộng đồng người Dao. Người Dao không chỉ đóng góp vào sự đa dạng văn hóa tại Mẫu Sơn, mà những chuyện kể truyền đời của họ cũng khoác thêm cho Mẫu Sơn một tấm màn huyền bí ngàn năm.
Cách Khu du lịch Mẫu Sơn 30 phút đi bộ, núi Phặt Chỉ hiện lên với vẻ đẹp vừa phóng khoáng, vừa mơ màng với một bên là khu rừng nguyên sinh bạt ngàn, một bên là đồng cỏ mênh mông. Trong ký ức của nhiều người Dao, họ được những bậc lớn tuổi xưa kia kể rằng mỗi khi hoàng hôn buông xuống, đàn “ngựa trời” lại hạ phàm nơi triền cỏ núi Phặt Chỉ để gặm cỏ non, rồi chiều muộn theo mây bay về trời. Chỗ cỏ ướt đẫm nước bọt của đàn ngựa trời liền mọc lên một loài cỏ thiêng – thảo dược quý hiếm mà bao thầy thuốc Đông y khao khát tìm kiếm.
Khi dẫn trâu bò lên đồng cỏ thiêng, người Dao Mẫu Sơn tuyệt đối không dám tùy tiện ngang qua nếu chưa xin phép, bởi sợ gia súc sẽ lăn ra chết bất đắc kỳ tử. Họ sẽ kính cẩn đặt một viên đá bên lối đi với hàm ý xin phép thần linh, nhờ vậy đàn gia súc mới được bình an gặm cỏ. Lâu dần, những viên đá nhỏ chất chồng thành gò đá cao lạ kỳ, minh chứng cho lòng thành kính và tín tâm sâu đậm của dân bản xứ.
Đặc biệt, người Dao Mẫu Sơn còn có tục thờ cúng cả các “ác thần”. Họ tin rằng làm lễ cúng tiến những vị thần dữ sẽ giúp xua đi điềm xấu, để cái ác không thể lộng hành trong bản làng. Việc thờ ác thần cũng là cách người Dao tự răn mình không phạm phải tội lỗi, tự kiềm chế phần “ác” ẩn sâu trong mỗi con người.
Ẩn sau tín ngưỡng độc đáo ấy là một triết lý nhân sinh sâu sắc về thiện – ác, nhắc nhở con cháu sống hướng thiện giữa chốn non thiêng. Những nghi lễ và huyền tích nơi đây như hòa quyện vào mây gió, khiến bước chân lữ khách ngược núi Mẫu Sơn ngỡ như lạc vào cõi linh thiêng huyền ảo của văn hóa tâm linh người Dao.
4. Mẫu Sơn và tiềm năng khai thác du lịch tâm linh trong tương lai
Nằm ở địa thế núi cao, Mẫu Sơn không chỉ có cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ mà còn sở hữu thêm một “tài nguyên mềm” đặc biệt – tài nguyên tâm linh và văn hóa bản địa. Giữa màn sương khói mờ ảo, từng lớp trầm tích nơi Khu linh địa cổ và câu chuyện huyền tích về đàn ngựa trời càng làm Mẫu Sơn thêm huyễn hoặc, mời gọi du khách lạc bước vào miền đất của những bí ẩn tâm linh lạ kỳ chưa có lời giải đáp.
Trong tương lai, đó sẽ là những “đòn bẩy” để Mẫu Sơn khai thác triệt để phục vụ du lịch.Vẻ đẹp tâm linh của Mẫu Sơn không nằm ở sự huyền bí được thêu dệt, mà ở cảm giác an lành khi con người biết cúi mình trước thiên nhiên, trước lịch sử, trước văn hóa của vùng cao.
