Dưới sắc xanh thẳm của đại ngàn xứ Lạng, không chỉ có những đỉnh núi mờ sương hay những phiên chợ kỳ thú, mà còn ẩn hiện một vẻ đẹp trầm mặc, bền bỉ qua thời gian – sắc chàm của trang phục người Nùng. Đó không chỉ đơn thuần là những mảnh khăn, tấm áo, chiếc quần, mà là “di sản sống”, nơi những sợi vải, nếp gấp hòa quyện cùng cốt cách con người tạo nên bản sắc độc đáo cho vùng biên viễn. Đây chính là “sợi chỉ đỏ” quý giá, thắt chặt mối dây liên kết giữa quá khứ và hiện tại trong dòng chảy văn hóa hôm nay.
Nhắc đến người Nùng ở Lạng Sơn, người ta thường nhớ về những bản làng quần cư bên sườn núi, nơi nếp sống gắn liền với sự cần cù và lòng chân thật. Trong bức tranh đời thường ấy, sắc áo chàm hiện lên với vẻ đẹp vừa giản dị, khiêm nhường nhưng cũng đầy kiêu hãnh.
- Sắc chàm giữa đại ngàn: Giản đơn mà tinh tế
Trong mắt những người lần đầu chạm ngõ xứ Lạng, trang phục người Nùng có vẻ đơn điệu bởi sắc chàm đặc trưng. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn qua vẻ ngoài tối giản, ta chưa thể cảm nhận được sự tinh tế của trang phục mà bao thế hệ người Nùng nơi đây đã giữ gìn. Thực tế, để có được sắc đen ánh xanh huyền ảo ấy, người phụ nữ Nùng phải trải qua một quy trình nhuộm thủ công vô cùng công phu, lặp đi lặp lại hàng chục lần dưới nắng gió non cao. Có thể ví công đoạn ấy như cuộc hành trình nhẫn nại với thời gian.
Khác với sự rực rỡ của người Mông hay vẻ đa sắc của người Dao, trang phục người Nùng lại chọn lối biểu đạt bằng đường nét và phụ kiện, sắc đen ánh xanh của quần áo hòa lẫn vào màu của đá núi, của rừng già, tạo nên một sự ẩn mình đầy tinh tế. Những đường chỉ được thêu ở phần cổ, vạt áo, hàng cúc, những chiếc vòng cổ, vòng tay, khuyên tai bằng kim loại nổi bật trên nền vải tối màu tạo nên điểm nhấn rất riêng, tạo nên sự tương phản khiến cả trang phục và người mặc toát lên một vẻ kiêu hãnh ngầm, một sự tĩnh tại khiến người đối diện tự nhiên thấy kính trọng và muốn tìm hiểu sâu hơn.Sự tinh giản ấy cũng khiến đồng bào dân tộc Nùng như hòa làm một với thiên nhiên, tĩnh tại giữa nhịp sống hiện đại ồn ào.
- “Ngôn ngữ” của vải vóc và những ký ức truyền đời
Ở chiều sâu hơn, trang phục truyền thống chính là một “tầng giá trị” lịch sử bám rễ sâu vào đời sống cộng đồng. Mỗi đường kim mũi chỉ không chỉ là kỹ thuật, mà còn là lời tự sự về tình yêu, sự trưởng thành và niềm tự hào với nét đẹp văn hoá của dân tộc. Từ thuở nhỏ, cô gái Nùng đã bắt đầu hành trình “viết” nên cuộc đời mình qua việc tước sợi, quay xa.
Những mảnh vải ghép trên cổ áo hay những đường viền tà không chỉ để trang trí là một trong những “ký hiệu văn hóa” phân biệt từng nhánh người Nùng. Chỉ cần bước chân tới bản làng hay một phiên chợ của người Nùng xứ Lạng, du khách có thể cảm nhận được truyền thống, ký ức, tín ngưỡng bao đời đang hiện hữu trong từng bộ trang phục của đồng bào.
- “Sợi chỉ đỏ” giữa dòng chảy thời đại
Nói về giá trị của trang phục truyền thống, sẽ thật thiếu sót nếu không nhắc đến sự chuyển giao giữa các thế hệ. Với người Nùng, tấm áo chàm như một “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt đời người – từ tấm khăn che nôi cho trẻ nhỏ đến bộ đồ mặc khi về với tổ tiên.
Trong ký ức của những người trẻ, hình ảnh bà nội ngồi bên hiên nhà tỉ mẩn khâu từng chiếc cúc đồng, cúc bạc là một biểu tượng của sự bình an. Họ tin rằng, mặc trên mình bộ trang phục truyền thống là cách để tìm về với cội nguồn để được bảo vệ và chở che. Tục lệ trao truyền trang phục trong các dịp lễ hội, đám cưới không chỉ là việc tặng một món đồ, mà là lời nhắc nhở con cháu về sự tự hào và ý thức gìn giữ văn hóa của cha ông. Dường như những bộ trang phục ấy không còn là vật chất vô tri, mà là một thực thể sống động, biết kể chuyện và nhắc nhớ con người về lòng tự trọng giữa chốn non thiêng.
Ẩn sau những nếp vải là một triết lý nhân sinh sâu sắc về sự gắn kết. Những bộ trang phục ấy như hòa quyện vào mây gió núi rừng, khiến lữ khách khi nhìn thấy sắc chàm cũng cảm thấy gắn bó, gần gũi.
- Khơi dậy sức sống cho di sản trong tương lai
Sở hữu một “tài nguyên mềm” đặc biệt như trang phục truyền thống, Lạng Sơn đang đứng trước cơ hội lớn để làm mới mình trên bản đồ du lịch văn hóa. Vẻ đẹp của sắc áo chàm không nằm ở sự cầu kỳ, mà ở cảm giác chân thực khi con người biết trân trọng những giá trị nguyên bản.
Trong tương lai, việc gìn giữ trang phục người Nùng cần trở thành một “đòn bẩy” để phát triển du lịch bền vững. Khi du khách không chỉ đến để xem, mà còn để học cách nhuộm chàm, cách khâu áo và lắng nghe câu chuyện đằng sau mỗi tấm vải, đó là lúc “sợi chỉ đỏ” ấy thực sự tỏa sáng, trở thành sợi dây kết nối trái tim của những người yêu văn hóa khắp muôn phương.
